Fara í efni
Hvanneyri í Borgarfirði
Hvanneyri er lítið, vaxandi þéttbýli í Borgarfirði, þar sem eru höfuðstöðvar Landbúnaðarháskóla Íslands. Þar er einnig starfrækt Landbúnaðarsafn Íslands, Ullarselið, verslun með handverk úr handunninni íslenskri ull. Hvanneyrartorfan, sem inniheldur gömlu skólahúsin á Hvanneyri, fjósin, kirkjuna, íþróttahús og Skemmuna, er friðuð vegna sérstöðu sinnar. Þar er einstakt safn verka fyrstu íslensku húsameistaranna, þeirra Rögnvaldar Ólafssonar, Einars Erlendssonar og Guðjóns Samúelssonar. Hvanneyri var friðlýst sem búsvæði ári 2003 en stækkað árið 2011 og fékk friðaða svæðið nafnið Andakíll. Þar hefur blesgæsin viðkomu á túnum staðarins bæði vor og haust og er hún algjörlega friðuð. Almenningi er heimill aðgangur til náttúruskoðunar og fræðslu. Jörðin er í landnámi Skallagríms Kveldúlfssonar, en þar bjó fyrstur Grímur hinn háleyski Þórisson sem Skallagrímur gaf land fyrir sunnan fjörð (Borgarfjörð).   Kirkja hefur staðið á Hvanneyri í margar aldir. Núverandi kirkja var vígð árið 1905 og er í eigu skólans á staðnum sem er sérstakt
Staðarstaður á Snæfellsnesi
Staðarstaður á Snæfellsnesi, eða Staður á Ölduhrygg er sögufrægt prestsetur og kirkjustaður. Þar var prestur Ari fróði árin 1076-1148. Hann er þekktur fyrir ritun sína á Íslendingabók, sem er elsta og eitt merkasta sagnfræðirit Íslandssögunnar.   Minnisvarði um Ara fróða eftir Ragnar Kjartansson stendur skammt frá kirkjunni. Núverandi kirkja er steinsteypt, reist á árunum 1942- 1945, og tekur um 100 manns í sæti.   Mýrlent er í Staðarsveit, vötn mörg og keldur og höfuðleiðin nær eftir endilangri sveitinni eftir hinum svonefnda Ölduhrygg sem er allhár malarkambur. Það er sagt að í fyrndinni hafi bónda einum á staðnum, Grana að nafni, hugkvæmst að hlaða garð um hrygginn þveran. Hafði hann eitt hlið á garðinum, sat þar fyrir ferðalöngum og krafðist vegatolls. Illa undu menn skattheimtunni og fannst Grani einn morgun, hangandi suður við annan hliðstólpann. Enn telja menn að sjáist leifar Granagarðs og hefur hann verið mikið mannvirki.   Á þessari öld sátu staðinn prestar sem af mörgum eru taldir kveikja að séra Jóni prímusi í bók Halldórs Laxness, Kristnihald undir jökli. Einn þeirra, sem löngum sat í smiðju sinni, fann m.a. upp hið alkunna áhald, berjatínuna. Því má segja að sögusvið Kristnihaldsins sé að nokkru leiti komið til á Staðastað. 
Viti - Svörtuloftaviti á Snæfellsnesi
Árið 1914 var reistur 10 m hár járngrindarviti með 2,3, m ljóshúsi yst á Skálasnaga á Svörtuloftum vestast á Snæfellsnesi.  Thorvald Krabbe teiknaði mannvirkið. Vitinn entist í 17 ár þá var hann orðinn mjög ryðbrunninn og þótti ekki lengur treystandi. Árið 1931 var tekinn í notkun nýr viti sá var steinsteyptur, ferstrendur 9,5 m hár. Benedikt Jónsson verkfræðingur hannaði vitann. Upplýsingar eru fengnar úr bókinni Vitar á Íslandi, útgefandi er Siglingastofnun Íslands árið 2002.
Viti - Akranesviti
Fyrsti vísir að vita á Akranesi var ljósker á Teigakotslóð sem kveikt var á árið 1891. Árið 1918 var byggður steinsteyptur viti yst á Syðriflös á Akranesi eftir teikningu Thorvalds Krabbe verkfræðings. Ljóshúsið var smíðað úr járnplötum úr Goðafossi sem strandaði undir Straumnesfjalli árið áður. Vitinn stendur enn þó hann hafi ekki verið notaður frá 1947. Hann er er tíu metra hár og er opinn almenningi en frábært útsýni er efst úr vitanum.  Árin 1943 - 1944 var reistur nýr 19,2 metra hár viti eftir teikningu Axels Sveinssonar verkfræðings. Efst á vitanum er efnismikið steinsteypt handrið með rimlum. Hægt er að komast upp í vitann og er stórkostlegt útsýni úr honum til allra átta.  Hljómburður í Akranesvita þykir einstaklega góður og hafa verið haldnar tónlistaruppákomur þar inni en þar eru fjögur steinsteypt milligólf og stigar milli hæða. Upplýsingar fengnar úr Vitar á Íslandi, útgefandi Siglingastofnun Íslands árið 2002.
Skarðsströnd í Dölum
Skarðsströnd í Dölum er strandlengja sem liggur frá Klofning og inn að Saurbæ. Á Skarðsströnd eru margir merkisstaðir sem vert er að heimsækja og skoða Upp frá ströndinni rísa snarbrattar hlíðar með hamrabrúnum og fuglabjörgum og verpa ernir þar. Fyrir utan ströndina eru hinar óteljandi eyjar, hólmar og sker Breiðafjarðar með góðum varplöndum og selalátrum víða.   Neðan við höfuðbólið Skarð er Skarðsstöð, forn höfn Skarðverja. Þar er mikið fuglalíf og menningarminjar. Skarðsstöð varð fyrstilöggilti verslunarstaður Dalasýslu árið 1884 og lengi útgerðarhöfn Dalamanna. Nokkur útgerð hefur verið þar, einkum með grásleppu en hafaraðstaða er góð í Skarðsstöð frá náttúrunnar hendi. Ýmsar hafnarbætur hafa verið gerðar síðustu áratugi. Sjóvarnagarður var byggður, smábátahöfn og flotbryggja ásamt löndunarkrana og betri aðstöðu til löndunar.   Kolanáma, surtarbrandsnáma var á Skarðsströnd í landi Tinda. Enn sjást menjar hennar. Árið 1941 var stofnað hlutafélag til að vinna kol úr landi Tinda og undirbúningur að námuvinnslu hófst árið 1942. Hlé varð á starfseminni vegna stríðsins en hófst aftur árið 1953 og árið eftir var byggð bryggja fyrir framan námuopið þar sem 100 lesta skip gátu lagst að. Vinnslan stóð einungis í tvö ár og lagðist einkum af vegna þess að surtarbrandurinn reyndist ekki nægilega orkumikill.   Félagsheimilið Röðull liggur neðan vegar við Búðardalsá. Í Röðli eru oft sýningar tengdar mannlífi og menningu Skarðsstrendinga.   Ytri-Fagridalur er innsti bær á Skarðsströnd og landnámsjörð Steinólfs hins lága. Þar yfir trónir Hafratindur, fjall Dalanna.  
Höfrungur AK 91
Höfrungur AK 91 er fyrsta skipið sem smíðað var fyrir Harald Böðvarsson á Akranesi og hefur skipið stóra sögu að segja. Haraldur Böðvarsson lét smíða fyrir sig 71 brl. eikarskip með 270 ha. June Munktell vél í Skipasmíðastöð Þorgeirs Jósefssonar á Akranesi 1955. Skipið hlaut nafnið Höfrungur og var síðar löngum nefnt "Höfrungur litli".  Árið 1962 var sett 300 ha. June Muntell vél í Höfrung og 1971 400 ha. Caterpillar vél -. Höfrungur var seldur Gullvík hf. í Grindavík 12. maí 1976 og fékk þá nafnið Harpa GK 111 en síðar Harpa II GK 101 og var skipið selt til Portúgar 14. október 1986, en fór þó aldrei þangað af ýmsum ástæðum.  Höfrungur var mikið happafley og alltaf aflaðist mikið á hann. hann hefur alla tíð haft sérstakan sess í hugum Skagamanna sem þekktu til sögu hans. Stundum var komist svo að orði að hann hafi fætt af sér alla Höfrungana sem á eftir komu.
Barnafoss í Borgarfirði
Barnafoss í Hvítá í Borgarfirði, er sérkennilegt náttúruvætti sem liggur í þrengingum við jaðar Hallmundarhrauns rétt fyrir ofan Hraunfossa, gegnt bænum Gilsbakka. Svæðið hefur verið friðlýst sem náttúruvætti frá 1987.  Fossinn dregur nafn sitt af tveimur börnum sem áttu, endur fyrir löngu, að hafa fallið í ána af steinboga sem lá yfir hana. Er móðir barnanna varð þess áskynja lét hún höggva steinbogann og mælti svo um að yfir fossinn skyldi enginn maður komast lífs af um aldur og ævi.   Til eru heimildir fyrir því að Barnafoss hafi áður verið nefndur Bjarnafoss og fyrsta brúin yfir fossinn var byggð árið 1891.   Við Barnafoss eru bílastæði, upplýsingaskilti og merktar gönguleiðir ásamt veitingasölu og salernum.    
Írskra brunnur á Snæfellsnesi
Írskra brunnur er við Gufuskála á Snæfellsnesi og hafði verið týndur lengi, en fannst árið 1989. Hann er mikið mannvirki og 16 þrep liggja niður að vatninu. Er brunnurinn var grafinn upp, kom í ljós að hann var nær óskemmdur og vel þess virði að skoða.   Á svæðinu eru einnig Íraklettur og Írskubúðir sem bendir til þess að Írar hafi búið á svæðinu á öldum fyrr.   Að brunninum er ekið eftir stuttum vegslóða út af veginum rétt sunnan við Gufuskála. Gott bílastæði er beint við brunninn.  
Laugar í Sælingsdal í Dölum
Sælingsdalslaug eða Laugar eru bær í Dölum. Þar var löngum skólasetur og aðstaða til íþróttaiðkunar og hafa skólahúsin verið nýtt á ýmsa vegu, meðal annars voru þar skólabúðir um tíma. Að Laugum er 25 metra útilaug, vaðlaug, heitir pottar og gufubað sem opið er öllum.   Á Laugum er Guðrún Ósvífursdóttir, ein af aðalsöguhetjum Laxdælu, fædd og uppalin. Bærinn stendur í grösugum dal, Sælingsdal sem umlukinn er lágum fjöllum frá botni Hvammsfjarðar. Jarðhiti er á svæðinu og koma heitar uppsprettur undan fjallinu. Þar var borað eftir heitu vatni 1964-1965. Öll hús á staðnum eru hituð upp með heitu vatni.  
Ólafsdalur í Dölum
 Á bænum Ólafsdal í Dölum var fyrsti búnaðarskóli Íslands starfrækur, 1880-1907. Þar stofnaði Torfi Ólafsson skóla upp á eigin spýtur.   Auk skólans var einkum mikilvægt framlag hans til bættra vinnubragða og tækjabúnaðar í landbúnaði sem vert er að minnast. Ekki síst tilkoma skoskra ljáa sem hann lét gera og flutti til landsins sem breyttu mjög miklu fyrir íslenska bændur á þeim tíma.   Bærinn Ólafsdalur er í samnefndum dal sem gengur til suðurs úr innanverðum Gilsfirði. Þar stendur myndarlegt skólahús, frá 1896 og er opið gestum á sumrin.   Margar minjar eru einnig í Ólafsdal bæði um byggingar og einnig jarðrækt. Í Ólafsdal er minnisvarði af Torfa og Guðlaugu konu hans eftir Ríkharð Jónsson myndhöggvara.   Ólafsdalsfélagið vinnur að viðhaldi og endurreisn staðarins.  
Bjössaróló í Borgarnesi
Bjössaróló í Borgarnesi er stundum talinn besta geymda leyndarmál Borgarness. Róluvöllurinn var hannaður og smíðaður af hugsjónamanninum Birni Guðmundssyni. Þessi snillingur hugsaði mikið um endurnýtingu og smíðaði leikvöllinn eingöngu úr efni sem hafði verið hent eða nýttist ekki lengur.  Leiksvæðið er neðarlega í bænum og hægt að ganga þangað eftir strandlengjunni, frá Landnámssetri, eða fara niður í Englendingavík og ganga þaðan, sem er styttri leið.   Á Bjössaróló eru rólur, rennibrautir, vegasalt, gamall bátur, brú og ýmislegt fleira skemmtilegt í ævintýralegu umhverfi. Í Englendingavík er fjara sem einnig er upplagt er að leika sér í.  
Skallagrímsgarður í Borgarnesi
Í hjarta Borgarness er Skallagrímsgarður, skrúðgarður sem er ein af perlum bæjarins. Þar er gott að ganga um, njóta kyrrðar og fegurðar og jafnvel setjast niður og gæða sér á nesti. Skallagrímsgarður er einn merkasti sögustaður Egilssögu ekki síst fyrir haug Skallagríms, sem er í garðinum, en hann og Böðvar sonarsonur hans eru heygðir þar.   Í garðinum er lágmynd eftir Anne Marie Carl Nielsen sem sýnir Egil Skallagrímsson ríða harmþrunginn heim með Böðvar son sinn, eftir að hann drukknaði í Hvítá. Þar er einnig er stytta í gosbrunni eftir Guðmund Einarsson frá Miðdal sem sýnir hafmeyju með fisk.   Skjólgott er í Skallagrímsgarði og þar hafa Borgnesingar löngum haft sín hátíðarhöld. Sem dæmi hefur hátíðardagskrá í tilefni þjóðhátíðardagsins 17. júní tíðum farið þar fram. 
Viti - Öndverðarnesviti á Snæfellsnesi
Fyrsti vitinn á Öndverðanesi á Snæfellsnesi var reistur árið 1909. Hann var stólpaviti en árið 1914 var reist 2,5 metra há timburklædd járngrind með 2,4 m háu áttstrendu ljóshúsi. Steinsteyptur viti var síðan byggður að Öndverðarnesi árið 1973. Hann er ferstrendur 3,5 metra hár með 3 m háu áttstrendu ljóshúsi. Vitinn er sömu gerðar og Surtseyjarviti sem reistur var sama ár. Aðalsteinn Júlíusson verkfræðingur hannaði vitann. Upplýsingar eru fengnar úr bókinni Vitar á Íslandi, útgefandi Siglingastofnun Íslands, 2002. 
Fellsströnd í Dölum
Fellsströnd í Dölum er strandlengjan út með Hvammsfirði sem endar við Klofning. Þar fyrir utan er fjöldi eyja og skerja og eru margar eyjarnar kunnar úr sögunni. Þéttbýlt var áður á Fellsströnd.   Staðafell er fornt höfuðból og kirkjustaður á Fellsströnd. Þar var rekin húsmæðraskóli 1927-1976, meðferðarheimili SÁÁ frá 1980-2018 og þar er félagsheimili Fellsstrendinga. Einn af fyrstu kunnum ábúendum á Staðarfelli var Þórður Gilsson, faðir Hvamms-Sturlu sem Sturlungar eru komnir út frá. Núverandi kirkja á staðnum er úr timbri og var vígð árið 1891.  Við þjóðveginn er minnisvarði um Bjarna Jónsson sem kenndi sig við bæinn Vog. Meðal almennings er hann ef til vill þekktastur fyrir það að hollenskir vindlar voru kenndir við hann og stóð á vindlakassanum Bjarni fá Vogi.   Í Dagverðarnesi næddi Auður Djúpúðga dögurð er hún kom þar við í leitinni að öndvegissúlunum sínum. Á vinstri hönd á leið niður á nesið, er grjóthringur með grjótbungu í miðju. Þetta er friðlýst.   Talið er að kirkja hafi lengi verið í Dagverðarnesi og núverandi kirkja var byggð árið 1934 úr viðum fyrri kirkju og er hún friðuð. Þar er alla jafna messað einu sinni ári. Úti fyrir nesinu liggur Hrappsey þar sem rekin var fyrsta veraldlega prentsmiðja landsins.  
Djúpalónssandur á Snæfellsnesi
Djúpalónssandur á Snæfellsnesi er skemmtileg, bogamynduð malarvík með ýmsum furðulegum klettamyndunum. Þarna er einstaklega kraftmikill staður þar sem hraunið mætir úthafinu þar sem hægt er að fá orku, innblástur og útrás en líka kyrrð og frið.   Á árum áður var útgerð og verbúðarlíf á Djúpalónssandi og þótti mönnum þar reimt. Frá þeim tíma eru fjórir aflraunasteinar sem liggja undir kletti þegar komið er niður undir sandströndina. Þeir heita Fullsterkur 154 kg, Hálfsterkur 100 kg, Hálfdrættingur 54 kg, Amlóði 23 kg. Vinsælt er að reyna krafta sína á steinunum sem liggja undir Gatkletti.   Bannað er að vaða og synda í sjónum við Djúpalónssand en mikið dýpi og sterkir straumar gera slíkt lífshættulegt.   Frá Djúpalónssandi er um 1 km löng gönguleið yfir í Dritvík þar sem var mikil útgerð fyrrum. Dritvíkingar urðu að sækja allt vatn yfir á Djúpalónssand. Vatnsstígur þeirra lá yfir nesið Suðurbarða eða Víkurbarða.   Bílastæði og salerni eru á staðnum.  
Skarð á Skarðsströnd í Dölum
 Skarð er bær og kirkjustaður á Skarðsströnd í Dölum. Hafa margar söguhetjur Íslendingasagnanna átt þar heima og afkomendur Skarðverja búið þar lengi, jafnvel alveg frá landnámi. Við Skarð er kennd Skarðsbók, sem á er rituð Jónsbók, lögbók Íslendinga frá árinu 1281.  Einn af stórbændum sem búið hafa á Skarði var Björn hirðstjóri Þorleifsson og kona hans Ólöf ríka Loftsdóttir. "Eigi skalgráta Björn bónda heldur safna liði" er haft eftir Ólöfu eftir að Englendingar höfðu vegið mann hennar árið 1467.   Lét hún drepa marga Englendinga, en aðra tók hún til fanga og hneppti í þrælkunarvinnu. Voru þeir meðal annars látnir gera steinstétt mikla úr hellum að Skarðskirkju og sjást enn merki hennar. Þau hjón voru auðugust hjón á Íslandi á sinni tíð og margir Íslendingar taldir út frá þeim komnir.  Skarðskirkja var lengi vel höfuðkirkjan í Skarðsþingum. Núverandi kirkja var endurbyggð 1914-1916. Í Skarðskirkju er margt um stórmerka gripi. Sem dæmi má nefna alabasturmyndir frá 15 öld og prédikunarstólinn sem er frá 17 öld. 
Hellnar á Snæfellsnesi
Hellnar á Snæfellsnesi er vinsæll áningarstaður ferðamanna sem er í mestu nálægð Snæfellsjökuls og þar er einnig hótel og kaffihús. Bergrani austan við höfnina heitir Valasnös en þar er hin rómaði hellir, Baðstofa. Litbrigði í hellinum eru mjög breytileg eftir birtu og sjávarföllum. Fallegastur er hann talinn vera snemma morguns í sólskini á háflóði.   Ásgrímsbrunnur á Hellnum er kenndur við Ásgrím Hellnaprest (1758-1829). Hann hjó brunn í bergið þar sem aldrei hafði áður verið vatn.  Á Hellnum var um langa hríð sjávarpláss með miklu útræði og um aldir ein af stærstu verstöðvunum á Snæfellsnesi. Allgott lægi er fyrir smábáta á víkinni fram af byggðinni og þar hafa verið gerðar nokkrar lendingarbætur.   Kirkja var sett á staðinn um 1880 og núverandi kirkja var vígð árið 1945 sem er útkirkja frá Staðarstað og hefur verið svo frá 1917.    
Veðurhorfur -112 orð yfir vind og veðurbrigði
Á íslensku má finna yfir 130 orð yfir vind. Sólrún Halldórsdóttir listamaður hefur hér valið 112 orð með tilvísun í neyðarnúmer á Íslandi. Íslendingar eru margir hverjir háðir veðri í sínum daglegu störfum og varla líður sá dagur að veðrið berist ekki í tal manna á milli. Orðunum er raðað upp eftir vindhraða og stuðst við veðurkóda Veðurstofu Íslands, nema hér eru litatónarnir mun fleiri. Oft ræður tilfinning hvar orðið lendir, en einnig er stuðst við frásagnir eldra fólks.  Sólrún Halldórsdóttir er fædd árið 1964 og uppalin í Grundarfirði, næst yngst hjónanna Halldórs Finnssonar og Pálínu Gísladóttur. Mikið var lesið á heimilinu, móðirin rak bókabúð hér í Grundarfirði og snemma fékk Sólrún mikla ást á íslenskri tungu.  Verkið er 18 metra langt og 60 cm breitt. Efniviður er grjót, stál og harðviður. 
Hvalfjörður í Hvalfjarðarsveit
Hvalfjörður í Hvalfjarðarsveit þykir einn af fegurstu fjörðum landsins. Innst klofnar hann í tvo voga, Brynjudalsvog og Botnsvog. Fyrir botni eru Múlafjall, Hvalfell og Botnssúlur en utar Þyrill og fleiri fjöll.   Kaupskip komu í Hvalfjörð fyrr á öldum og þar voru verslunarstaðir. Áið 1402 kom Hvala-Einar Herjólfsson þar á skipi sínu og flutti með sér skæðustu drepsótt sem geisað hefur á Íslandi, svartadauða.   Á árum seinni heimstyrjaldarinnar var Hvalfjörður vettvangur mikilla umsvifa, fyrst Breta og síðan Bandaríkjamanna. Mannvirki voru reist í Hvítanesi, innarlega við fjörðinn þar sem enn sjást leifar en ekki síst í landi Litlasands og Miðsands og oft á tíðum var fjörðurinn fullur af skipum.   Bryggja var gerð undir Þyrilsklifi og eftir stríð var reist þar hvalstöð sem er hin eina á Íslandi. Enn má sjá minjar frá stríðsárunum og eru þar meðal annars braggar sem hafa verið gerðir upp.  Þjóðsagan segir að fjörðurinn beri nafni sitt af illhveli nokkru, Rauðhöfða, sem hafi haft aðsetur á Faxaflóa. Rauðhöfði var í upphafi maður er hafði svikið álfkonu og galt fyrir á þennan hátt. Eirði hann engum er náð varð til á sjónum milli Reykjaness og Akraness.   Meðal þeirra sem hann grandaði voru synir blinds prest er sat í Saurbæ á Hvalfjarðarströnd. Sá var forn í skapi og vissi jafnlangt nefi sínu. Prestur reiddist mjög og ákveður að granda hvalnum. Hann seiðir Rauðhöfða inn fjörðinn, eftir Botnsá og að gljúfrinu. Þá urðu þrengslin svo mikil að allt skalf. Er hvalurinn ruddist áfram upp fossinn glumdi í björgum og jörðin hristist. Heitir fossinn eftir það Glymur og hæðirnar fyrir ofan hann, Skjálfandahæðir.   Prestur linnti ekki látum fyrr en hvalurinn var kominn upp í vatnið fyrir ofan fossinn. Heitir það síðan Hvalvatn, fellið þar nærri Hvalfell og fjörðurinn Hvalfjörður. En er Rauðhöfði kom í vatnið sprakk hann af áreynslunni og sagt er að það hafi fundist gríðarlega stór hvalbein sem þykja vera sögunni til staðfestingar. 
Fiskibyrgi við Gufuskála á Snæfellsnesi
Fiskibyrgi, rétt við Gufuskála á Snæfellsnesi eru merkileg byrgi sem byggð voru fyrr á öldum til að geyma fisk og þurrka. Þau eru hlaðin úr grjóti úti á hrauninu sjálfu og nokkuð erfitt að greina þau frá vegi.   Um 10 mínútna ganga er frá veginum við Gufuskála (vegnúmer 574) upp að nokkuð heillegu byrgi sem má skríða inn í. Þegar inn er komið, er byrgið manngengt  Byrgin voru hlaðin upp í topp og hafa skipt hundruðum fyrr á tíð. Mörg þeirra eru enn sýnileg, enda voru Gufuskálar mikil útgerðarstöð. Talið er að byrgin geti verið um 5-700 ára gömul.  
Geirshólmi í Hvalfirði
Geirshólmi er klettahólmi í innanverðum Hvalfirði, sem tilsýndar líkist fljótandi kúluhatti á sjávarfletinum.   Þar höfðust við Hólmverjar, vel á annað hundrað manns, ræningjalið undir forystu Harðar Grímkelssonar en sagt er frá þeim köppum í Harðar sögu Hólmverja.   Helga Jarlsdóttir, kona Harðar, bjargaði sér og tveimur sonum þeirra, Birni 4 ára og Grímkatli 8 ára með því að synda úr Geirshólma og í land. Heitir það nú Helgusund og Helguskor eða Helguskarð þar sem hún kleif upp fjallið Þyril.   Á Sturlungaöld settist liðsflokkur Sturlu Sighvatssonar í Geirshólma undir forystu Svarthöfða Dufgussonar og fóru þeir þaðan um sveitir með ránhendi. Geirshólmi gengur einnig undir nafninu Geirshólmur.  
Breiðin á Akranesi
Breiðin er syðsti hluti Akraness og þar er fagurt útsýni yfir allan Faxaflóann, sérstaklega ef farið er alla leið upp í Akranesvita, en þaðan má sjá allt frá Reykjanesskaga að Snæfellsjökli í góðu skyggni.   Á Breiðinni er að finna einn elsta steinsteypta vita landsins frá árinu 1918 ásamt yngri vita, Akranesvita, sem reistur var á árunum 1943-44. Á Breið eru líka gamlir skreiðarhjallar og greina má steinlagt stakkstæði þar sem saltfiskur var breiddur út á góðviðrisdögum áður fyrr.   Fuglalíf er mikið á þessu svæði og mikilfenglegar, brimbarðar klapparfjörur. Norðurljósadýrð getur orðið þar einstök og sólarlagið ægifagurt. Svæðið býður því upp á einstakt útsýni og litadýrð allan ársins hring.  
Brákarey í Borgarnesi
Brákarey í Borgarnesi eru í raun tvær litlar klettaeyjar, í daglegu tali nefndar stóra og litla Brákarey. Þær liggja fyrir framan nesið, neðst í bænum.   Eyjarnar draga nafn sitt af Þorgerði brák, ambátt Skallagríms, sem reyndi að bjarga lífi sínu með því að fleygja sér til sunds í sjóinn. Kastaði Skallagrímur steini á eftir henni og komu hvorugt upp síðan, eins og segir í Egilssögu.  Brákarsund, heitir því einnig sundið milli lands og eyjar, og þar innan við er Brákarpollur sem lengi var skipalægi meðan skip voru almennt minni en síðar gerðist.   Stóra Brákarey er tengd við land með brú sem smíðuð var árið 1929. Hún var breiðasta brú landsins á sínum tíma. Í eyjunni var lengi mikið athafnalíf sem sjást merki um.   Í litlu Brákarey er mikið fuglalíf og þar hefur æðavarp verið stundað um tíma. Eyjan er friðuð yfir varptímann.   Við brúarsporðinn, landmegin, má sjá bryggju gerða úr grjóti þar sem bátar fyrri tíðar voru festir.   Af öllu svæðinu er fallegt útsýni.  
Staupasteinn í Hvalfirði
Staupasteinn í Hvalfirði er bikarlaga steinn sunnan í Skeiðhól við gamla þjóðveginn um Hvalfjörð skammt frá Hvammsvík. Þar var vinsæll áningastaður ferðamanna hér áður fyrr vegna fagurs útsýnis. Steininn var friðlýstur 1974. Staupasteinn er einnig þekktur undir nöfnunum: Prestur, Steðji og Karlinn í Skeiðhóli. Vel er þess virði að stoppa við steininn og njóta fegurðar og útsýnis.   Sagnir herma að í Staupasteini búi einbúi nokkur, Staupa-Steinn en honum skaut upp kollinum í kynningarstarfi vegna Hvalfjarðarganga vorið 1997 og prýddi þá m.a. boli þátttakenda í víðavangshlaupi. Þessi geðþekki, síðhærði og skeggjaði karl er hins vegar fáum sýnilegur. Hann er kenndur við bústað sinn, Staupastein, og unir sér vel á þeim slóðum.  Erla Stefánsdóttir sjáandi staldraði oft við hjá Staupa-Steini á leið sinni fyrir Hvalfjörð og lýsti honum sem góðlyndum, gamansömum og sérlega barngóðum sem skemmti sér best þegar fjölskyldufólk staldri við nálægt Staupasteini og börn bregði á leik meðan foreldrarnir njóti útilofts og náttúrufegurðar.  
Helgafell á Snæfellsnesi
Helgafell á Snæfellsnesi er bær, fjall, og kirkjustaður með sama heiti, rétt við Stykkishólm sem vert er að heimsækja.   Fjallið Helgafell, sem er úr blágrýti, er 73m og setur mjög svip sinn á umhverfið enda stílhreint og fagurlega lagað. Af því er fagurt útsýni yfir Breiðafjörð. Þar uppi er útsýnisskífa svo auðvelt er að átta sig á nálægjum kennileitum.   Ganga er auðveld upp á Helgafell, göngustígur er stikaður og bílastæði neðan við fjallið. Þjóðtrúin segir hefja skuli sína fyrstu göngu á Helgafell frá leiði Guðrúnar Ósvífursdóttur sem sagt er að sé utan kirkjugarðs með grindum umhverfis. Sé ekki litið aftur né mælt stakt orð af munni á leiðinni upp, þá geti þrjár óskir uppfyllist. Óskirnar mega einungis vera góðs hugar, engum má segja þær og biðjandi þarf að snúa í austur.   Margir aðrir nafnkunnir einstaklingar hafa setið Helgafell fyrr og síðar og þar var löngum prestssetur. Enginn prestur hefur þó setið staðinn síðan 1860.  Árið 1184 var klaustur af Ágústínusarreglu flutt frá Flatey að Helgafelli og eftir það var staðurinn mennta- og höfuðstaður bóklegrar iðju á Vesturlandi. Upp á Helgafelli er tóft, hlaðinn úr hellugrjóti, sem talin er vera rúst af kapellu munkanna. Kirkja hefur verið á Helgafelli um aldir en núverandi kirkja var reist 1903 og tekur 80 manns í sæti.  
Flatey á Breiðafirði
Flatey á Breiðafirði er stærst vestureyja og hefur alltaf verið þeirra fjölmennust. Í eyjunni er hótel og veitingastaður, mikilnáttúrufegurð og friðsæld. Hafa margir haft á orði að þar sé eins og tíminn standi þar í stað.   Höfnin var skeifulaga, sjálfgerð frá náttúrunnar hendi og veitti var í flestum vindáttum og gengur ferja frá Sæferðum út í eyjuna frá Stykkishólmi.  Í Flatey er kauptún og fjöldi húsa í eyjunni sem eigendur hafa verið að gera upp. Þar var lengi verslun en árið 1777 varð þar löggildur verslunarstaður og ætíð öflugt athafnalíf.   Kirkja er í eyjunni, en einnig var þar prestssetur, hraðfrystihús, læknissetur, landsímastöð og póstafgreiðsla. Kirkjan í Flatey er sérstök að því leyti að innan dyra er hún eins og stórt listaverk sem er verk Baltasar listmálara.   Klaustur var reist í Flatey árið 1172 sem síðar var flutt að Helgafelli á Snæfellsnesi. Heita Klausturhólar þar sem klaustrið stóð og enn sér þar á stóran stein sem á að hafa staðið fyrir utan aðaldyr klaustursins.    
Reykholt í Borgarfirði
Reykholt í Borgarfirði er lítið þorp og einn merkasti sögustaður landsins. Líkast frægast vegna búsetu Snorra Sturlusonar. Í Reykholti er ýmislegt að skoða og uppgötva fyrir ferðalanga, hvort sem áhuginn liggur í sögu, tónlist, fornminjum, mat og drykk eða útivist.  Snorralaug er í Reykholti, forn og friðlýst laug, kennd við Snorra þótt Landnáma segi að á staðnum hafi verið laug frá árinu 960. Vatni er veitt í laugina um lokaðan stokk úr hvernum Skriflu. Töluverður jarðhiti í Reykholti, eins og nafnið ber með sér, sem m.a. er nýttur til húshitunnar og gróðurhúsaræktunar. Kirkjur hafa staðið í Reykholti frá upphafi kristni. Þar eru nú tvær kirkjur. Sú eldri er timburkirkja. Við viðgerðir á henni var tekið mið af upprunalegri gerð kirkjunnar. Kirkjan er öllum opin.   Uppbygging nýrrar kirkju, hófst 1988 og lauk með vígslu árið 1996. Kirkjan þykir afburðagóð til hljómleikahalds af ýmsum toga og er öflugt tónlistarlíf í kirkjunni, m.a. Reykholtshátíð sem haldin er í lok júlí ár hvert.   Reykholtsskógur er skemmtilegt útivistarsvæði með mörgum stígum. Í skóginum má finna ber og sveppi, fallega flóru og vísir að merktu trjásafni. Forn þjóðleið liggur meðfram og í gegnum skóginn.   Höskuldargerði, hlaðið úr grjóti og söðlabúr með torfþaki, var gert fyrir ríðandi umferð á staðinn. Tilvalið er fyrir gesti Reykholtsstaðar að ganga um skóginn og njóta kyrrðar og útvistar á sögustað.  Snorrastofa í Reykholti býður upp á sýningar, leiðsögn og fyrirlestra. Fosshótel er rekið í Reykholti  
Hallgrímskirkja í Saurbæ í Hvalfirði
Staðurinn er ekki síst þekktur vegna búsetu sálmaskáldsins séra Hallgríms Péturssonar en Saurbær hefur verið prestssetur og kirkjustaður um langa hríð. Hallgrímskirkja í Reykjavík er einnig nefnd eftir honum.  
Krosshólaborg í Dölum
Krosshólaborg í Dölum er rétt við veginn sem liggur vestur á Fellsströnd. Af borginni er gott útsýni.   Sagt er að landnámskonan Auður djúpúðga, sem nam land í Dölum, hafi farið þangað til bænahalds og var um það leyti mikil átrúnaður á klettaborginni, þar sem talið er að Auður hafi látið reisa krossa, enda kristin. Skammt þar frá eru Auðartóttir.   Kvenfélagskonur í Dölum reistu minnisvarða, steinkross um Auði djúpúðgu árið 1965 og sumarið 2008 var sett upp söguskilti á staðnum. Bílastæði eru við Krosshólaborg og einungis stuttur spölur þaðan upp á borgina sjálfa. 
Malarrifsviti á Snæfellsnesi
Yst á Malarrifi á Snæfellsnesi var árið 1917 reistur 20 m hár járngrindarviti, nálægt Lóndröngum. Árið 1946 var byggður nýr steinsteyptur viti í stað járngrindarvitans. Hann er 20,2 m hár sívalur turn. Fjórir stoðveggir eru upp með turninum.  Í vitanum eru fimm steinsteypt milligólf með tréstiga milli hæða. Ágúst Pálsson arkitekt hannaði vitann. Íbúðarhús fyrir vitavörð var reist við Malarrifsvita árið 1948 en Starfsmannafélag Siglingastofnunar Íslands fékk húsið til afnota árið 1999. Malarrifsviti var friðaður árið 2003 ásamt sex öðrum vitum þegar haldið var upp á að 125 ár voru frá því að fyrsti viti landsins var reistur. Upplýsingar eru meðal annars fengnar úr Vitar á Íslandi, útgefandi Siglingastofnun Íslands árið 2002.
Borg á Mýrum
Borg á Mýrum í Borgarfirði er landnámssetur, kirkju- og prestssetur. Bærinn stendur fyrir botni Borgarvogs og er landnámsjörð Skallagríms Kveldúlfssonar er nam Borgarfjarðarhérað. Hann var faðir Egils Skallagrímssonar og niðjar þeirra bjuggu lengi síðan á Borg.   Egill var höfuðskáld Íslendinga að fornu, einn af höfuðköppum sögualdar á Íslandi. Um hann fjallar Egils saga Skallagrímssonar. Í eldri hluta Borgarness eru götur nefndar eftir sögupersónum í Egilssögu, eins og Skallagrímsgata, Egilsgata, Kveldúlfsgata og fleiri.   Minnismerkið Sonatorrek eftir Ásmund Sveinsson var reist á Borg 1985. Það er tilvitnun í kvæði eftir Egil Skallagrímsson sem hann orti eftir lát sona sinna.   Kirkja á Borg var helguð Mikael erkiengli í kaþólskum sið. Núverandi kirkja var reist 1880. Altaristafla kirkjunnar er eftir enska málarann W.G. Collingwood sem hann málaði eftir Íslandsferð sína 1897. 
Búðahraun Snæfellsnesi
Búðahraun á Snæfellsnesi er úfið og sérkennilegt hraun sem rann úr gjallgígnum Búðakletti. Það er með fegurstu gróðursvæðum landsins og var helmingur þess friðlýstur árið 1977. Gullinn fjörusandur eins og nágrenni Búðahrauns er fátíður í íslenskri náttúru.   Frá fornu fari hefur gata legið í gegnum hraunið, neðanvert við Búðaklett. Nefndist hún Klettsgata og þótti erfið yfirferðar vegna þess hversu hraunið var holótt.   Undir Búðakletti er Búðahellir sem menn trúðu fyrrum að væri geysilangur. Segir ein sagan að hann sé tengdur við Surtshelli í Borgarfirði en önnur að hann liggi undir Faxaflóa og opnist suður á Reykjanesskaga og sé gullsandur í botni hans.  
Arnarstapi á Snæfellsnesi
Arnarstapi á Snæfellsnesi er vinsæll ferðamannastaður fyrir alla fjölskylduna. Þar eru góðar gönguleiðir, hótel, tjaldsvæði, gistihús og veitingastaðir. Frá Arnarstapa er einnig boðið upp á ferðir á Snæfellsjökul. Stapafell er þar fyrir ofan og Sönghellir norðan í fellinu. Ströndin við Arnarstapa er ákaflega fögur og sérkennileg, einkennilega mótuð af briminu. Gönguleiðin milli Arnarstapa og Hellna er einstaklega skemmtileg og að hluta til gömul reiðgata. Hún er við allra hæfi og er ströndin er friðlýst.   Arnarstapi var áður fyrr kaupstaður, sjávarpláss með miklu útræði og lendingin var talin ein sú besta undir Jökli.   Smábátahöfnin var endurbætt árið 2002 og er í dag eina höfnin á sunnanverðu Snæfellsnesi. Þangað koma menn af ýmsum stöðum á landinu og gera út dagróðrabáta yfir sumartímann.   Arnarstapa er getið í Bárðar-sögu Snæfellsáss og þar er steinlistaverkið Bárður Snæfellsás eftir Ragnar Kjartansson myndhöggvara sem setur mikinn svip á svæðið.       
Svalþúfa og Þúfubjarg á Snæfellsnesi
Svalþúfa og Þúfubjarg á Snæfellsnesi er stór móbergshöfði skammt austan við Lóndranga. Framhluti höfðans heitir Þúfubjarg og í fyrndinni var talið að Kolbeinn Grímsson jöklaskáld og Kölski hefðu kveðist þar á. Svalþúfa er hins vegar grasi gróið svæði sem ekki mátti slá því hún var talin eign álfa. Bílastæði er þar sem Þúfubjargið gengur þverhnípt í sjó fram. Gönguleið er frá bílastæðinu upp á Þúfubjarg og þaðan niður af bjarginu, um hraunið fram hjá Lóndröngum. Þetta er mjög falleg gönguleið þar sem margt er að sjá og skoða. Kölski og Kolbeinn jöklaskáld Grímsson höfðu ákveðið að kveðast á, skyldu þeir sitja hvor hjá öðrum á Þúfubjargi, þegar brim væri mikið. Fyrri hluta næturinnar ætti Kölski að gera fyrri partana og Kolbeinn botna hjá honum og hlutverkin skyldu síðan snúast við er leið á nótt. Sá sem ekki gæti botnað hjá honum myndi steypast ofan af bjarginu og vera þaðan í frá á valdi hins.   Settust þeir út á bjargið eina nótt er tungl óð í skýjum. Fyrrihluta nætur gengur Kolbeini vel að botna vísur Kölska. Síðla nætur er, Kölski skyldi botna, gengur það allvel uns Kolbeinn tekur upp hníf úr vasa sínum, heldur honum fyrir framan glyrnurnar á Kölska svo eggin bar við tunglið og segir um leið: Horfðu í þessa egg, egg undir þetta tungl, tungl. Varð Kölska þá hreinlega orðfall því hann fann ekkert íslenskt orð sem rímaði á móti tungl og segir í vandræðum sínum: „það er ekki skáldskapur að tarna Kolbeinn.“ En Kolbeinn botnar vísuna samstundis og segir:Ég steypi þér þá með legg, legg,lið sem hrærir ungl, ungl.Er Kölski heyrir þetta, beið hann ekki boðanna, steyptist ofan af bjarginu í eina brimölduna og bauð ekki Kolbeini til að kveðast á eftir þetta.  
Eiríksstaðir í Dölum
Á Eiríksstöðum í Dölum eru fornar rústir sem líklega eru bær Eiríks rauða Þorvaldssonar og konu hans Þjóðhildar Jörundardóttur. Talið er að Leifur heppni og bræður hans séu fæddir á Eiríksstöðum. Rústir bæjarins eru friðlýstar fornminjar.   Á grunni rústanna á Eiríksstöðum var reistur tilgátubær sem vígður var árið 2000 í tilefni þess að 1000 ár voru liðinn frá landafundum Leifs heppna í Ameríku. Við bygginguna var lögð áhersla á að styðjast við rannsóknir á fornu verklagi eins og það hafði verið viðhaft á upprunalega bænum.   Að Eiríksstöðum er lifandi safnastarfsemi. Starfsfólk er klætt að fornum sið og fræðir gestkomandi um lífið fyrir þúsund árum, gamla verkmenningu og búskaparhætti. Jafnframt er hægt að skoða handverk, vopn og ýmsa muni frá sama tíma. Þá eru söguskilti á svæðinu og stytta af Leifi Eiríkssyni eftir Nínu Sæmundsson.   Eiríkur rauði var gerður útlægur af Íslandi fyrir víga sakir og leitaði þá landa í vestri. Hið nýfundna land nefndi hann Grænland og flutti þangað með fjölskyldu sína árið 985 eða 986 og fjöldi fólks fylgdi honum.   Leifur fann og kannaði Vínland árið 1000, fyrstur Evrópubúa, nær 500 árum á undan Kólumbusi. Leifur heppni er því meðal merkustu landkönnuða sögunnar.  
Ingjaldshóll á Snæfellsnesi
Ingjaldshóll á Snæfellsnesi er kirkjustaður og var löngum höfuðból. Núverandi kirkja, reist 1903, er elsta steinsteypta kirkja í landinu, sumir segja í heimi.   Þingstaður Neshrepps utan Ennis var á Ingjaldshóli og þá um leið aftökustaður sakamanna. Þar bjó Ingjaldur Álfarinsson, að sögn Landnámu.   Á Ingjaldshóli hefur staðið kirkja frá 13. öld en áður var þar bænhús. Fram á síðustu öld stóð þar þriðja stærsta kirkja landsins, næst á eftir dómkirkjunum í Skálholti og Hólum. Sóknin var fjölmenn og auk þess margmenni hvaðanæva að á vertíðum. Talið er að kirkjan hafi rúmað um 400 manns.  
Dagverðarnes í Dölum
Í Dagverðarnes í Dölum kom Auður djúpúðga í leit að öndvegissúlunum og snæddi þar dögurð og dregur nesið nafn sitt af þeim viðburði.   Á vinstri hönd, á leið niður á nesið, er friðlýstur grjóthringur með grjótbungu í miðju.   Talið er að kirkja hafi lengi verið í Dagverðarnesi. Núverandi kirkja var byggð árið 1934 úr viðum fyrri kirkju og er hún friðuð. Þar hefur alla jafna verið messað einu sinni ári. Úti fyrir nesinu liggur Hrappsey þar sem rekin var fyrsta veraldlega prentsmiðja landsins 
Búðakirkja á Snæfellsnesi
Búðakirkja á Snæfellsnesi er lítil svört timburkirkja sem heillar marga og fólk kemur víða að úr heiminum til að innsigla þar ást sína.
Guðrúnarlaug í Dölum
Guðrúnarlaug í Dölum er hlaðin laug um 20 kílómetra frá Búðardal, staðsett að Laugum í Sælingsdal. Hún er opin allt árið og er frítt í hana.   Í Laxdælu er sagt frá því að Guðrún Ósvífursdóttir hafi löngum dvalið við laug á sama stað. Í Sturlungu er einnig getið um baðlaugina og svo virðist sem hún hafa verið mikið notuð.   Talið er að upphaflega laugin hafi eyðilagst í skriðuhlaupi en árið 2009 var hlaðin ný laug í nágrenni þess þar sem sú eldri er talin hafa verið og nefnist hún Guðrúnarlaug. Þá var einnig hlaðið blygðunarhús þar sem hafa má fataskipti.  
Hvammur í Dölum
Hvammur í Dölum/Dalabyggð er bær og kirkjustaður. Þar nam land Auður djúpúðga frá Dögurðará í utanverðri Hvammsveit til Skraumuhlaupsár í Hörðudal í kringum árið 890. Bústað sinn reisti hún í Hvammi og þar bjuggu ættingjar hennar um langan tíma. Auður var einn fárra landnámsmanna sem var kristin og Hvammur var eitt mesta höfðingjasetur í Dalasýslu til forna. Ættfaðir Sturlunga, Hvamms-Sturla Þórðarson bjó í Hvammi. Hann var afkomandi Auðar djúpúðgu og þar fæddust synir hans Þórður, Sighvatur og Snorri. Dalurinn sem Hvammur er í nefnist Skeggjadalur. Þar er einstök verður- og skjólsæld. Skeggi sá, sem dalurinn er nefndur eftir, bjó í Hvammi 
Bifröst í Borgarfirði
Bifröst í Borgarfirði er háskólaþorp sem byggir á gömlum merg. Háskólinn á Bifröst á rætur að rekja til Samvinnuskólans sem var stofnaður árið 1918 í Reykjavík. Sumarið 1955 var skólinn fluttur að Bifröst.  Fram til 1990 var skólinn deild innan Sambands íslenskra samvinnufélaga og í eigu þess. Síðan þá hefur skólinn veriðsjálfseignarstofnun.  Skólinn hefur breyst mikið frá stofnun og hafa þær breytingar verið í takt við breyttar aðstæður og auknar menntunar­kröfursamfélagsins.  Margar náttúruperlur eru í kringum Bifröst. Á staðnum er rekið hótel og gígurinn Grábrók er í næsta nágrenni. Golfvöllurinn Glanni, sem er 9 holu völlur, er einnig skammt frá.