Almyrkvinn setti mark sitt á umferðina um Vesturland
Almyrkvi á sólu gekk yfir vestanvert Ísland 12. ágúst. Fyrirfram var mikil óvissa um hversu margir myndu leggja leið sína inn á almyrkvaslóðina, hvert fólk myndi sækja og hvaða áhrif það hefði á umferð. Því var mikil vinna lögð í undirbúning, samráð og sviðsmyndagreiningu með það að markmiði að tryggja umferðaröryggi og sem besta upplifun fólks.
Nú gefa umferðartölur Vegagerðarinnar fyrstu vísbendingar um hvernig ferðamynstrið þróaðist þessa daga.
Snæfellsnes sker sig greinilega úr. Við Hafursfell mældist umferð 194% yfir meðalsumardagsumferð á almyrkvadaginn og í Staðarsveit var hún 204% yfir meðaltali. Á Fróðárheiði mældust 2.641 ökutæki, samanborið við 690 ökutæki á meðalsumardegi, sem jafngildir 283% meiri umferð. Við túlkun talnanna á Fróðárheiði þarf þó að hafa í huga að einstefna var á Útnesvegi um Snæfellsjökulsþjóðgarð og kann það að hafa haft áhrif á leiðaval.
Umferðarbylgjan sést færast eftir Snæfellsnesi
Það sem vekur ekki síður athygli en heildarfjöldi ökutækja er tímasetning umferðarinnar.
Sólmyrkvinn stóð yfir frá um kl. 16:45 til 18:45 og almyrkvi varð um kl. 17:45. Á umferðargögnum má sjá að dregur úr hreyfingu meðan myrkvinn stendur sem hæst en skömmu eftir að almyrkvanum lýkur myndast mjög skarpir umferðartoppar.
Með því að bera saman mælistaði á Snæfellsnesi má síðan fylgja umferðarbylgjunni eftir vegakerfinu. Mikil umferð kemur fyrst fram vestar á Snæfellsnesi og færist síðan austur og suður í átt að Borgarnesi.
Um kvöldið myndaðist samfelld röð ökutækja frá Vegamótum við Vatnaleið í átt að Borgarnesi. Umferð gekk um tíma aðeins á 20–40 km hraða og leið sem tekur um 45 mínútur við venjulegar aðstæður gat tekið allt að þrjár klukkustundir.
Margir virðast hafa lagt fyrr af stað – eða beðið með heimferðina
Gögnin segja líka aðra áhugaverða sögu.
Umferð var þegar farin að aukast vestar í landshlutanum dagana fyrir almyrkvann. Það getur bent til þess að hluti þeirra sem hugðist upplifa almyrkvann á Vesturlandi eða Vestfjörðum hafi lagt af stað fyrr til að forðast mesta umferðarálagið.
Daginn eftir almyrkvann var umferð sömuleiðis enn langt yfir venjulegri sumardagsumferð á stórum hluta Vesturlands. Við Hafursfell var hún 71% yfir meðaltali og í Staðarsveit 74% yfir meðaltali. Samhliða jókst umferð á helstu leiðum til og frá landshlutanum. Það getur bent til þess að margir hafi
kosið að dvelja áfram á Vesturlandi eða Vestfjörðum og halda heim á leið eða áfram ferð sinni daginn eftir.
Tilmælin virðast hafa skilað árangri
Eitt athyglisverðasta atriðið kemur þó fram á helstu aðkomuleiðum að Vesturlandi.
Þar var umferð víða meiri daginn fyrir og daginn eftir almyrkvann en á almyrkvadaginn sjálfan. Á Kjalarnesi fóru til dæmis 18.227 ökutæki um 11. ágúst, 15.896 þann 12. ágúst og 19.199 þann 13. ágúst. Sambærilegt mynstur sést á Holtavörðuheiði.
Í aðdraganda almyrkvans var fólk sem gat upplifað myrkvann í heimabyggð hvatt til að sleppa óþarfa ferðalögum. Almenningur og atvinnulíf brugðust einnig við með því að færa ferðir og breyta starfsemi. Flutningsaðilar voru meðal þeirra sem færðu ferðir yfir á dagana fyrir og eftir almyrkvann.
Umferðartölurnar geta ekki einar og sér sannað að tilmælin hafi valdið minni umferð, en þær gefa sterka vísbendingu um að sameiginleg upplýsingagjöf og góð viðbrögð almennings og atvinnulífs hafi átt þátt í að draga úr álagi á helstu aðkomuleiðum á almyrkvadaginn.
Mikilvæg gögn vantar enn
Greiningin leiðir jafnframt í ljós mikilvæga eyðu í þeim gögnum sem eru aðgengileg. Umferðargögn í rauntíma eru birt á vef Vegagerðarinnar, umferdin.is, fyrir valda mælistaði á Vesturlandi.
Sambærileg gögn voru hins vegar ekki aðgengileg fyrir þjóðveg 50 og uppsveitir Borgarfjarðar eða Útnesveg um Snæfellsjökulsþjóðgarð. Því var ekki hægt að greina umferð um Borgarfjörð með sama hætti eða skoða umferðina um þann hluta Snæfellsness þar sem almyrkvinn varði lengst og sérstök einstefna var í gildi.
Það undirstrikar mikilvægi þess að góð og tímanleg umferðargögn séu aðgengileg frá fleiri lykilstöðum. Slík gögn eru mikilvægt verkfæri í áfangastaðastýringu, meðal annars til að fylgjast með ferðamynstri, greina álag og meta áhrif upplýsingagjafar og umferðarstýringar.
Nánari greining, tölur og myndrit má finna í minnisblaðinu „Umferð á Vesturlandi í tengslum við almyrkva á sólu 12. ágúst 2026“, sem fylgir fréttinni.